شمع

شمع در یک خودرو نقش قلب در بدن انسان را دارد و یکی از مهمترین قطعات موتوری خودرو محسوب می شود.

شاید برای شما نیز پرسش های زیر در خصوص این قطعه بسیار مهم خودرو پیش آمده باشد که در این مقاله قصد ارائه پاسخ به آن ها را داریم.
۱) چه زمانی باید شمع خودرو خودرو را تعویض کنیم؟ عمر مفید شمع چند کیلومتر است؟
۲) یک شمع از چه قسمت هایی تشکیل شده است؟
۳) شمع پایه کوتاه و پایه بلند چه فرقی دارد؟ برای خودرو خود کدام شمع را انتخاب کنیم؟
۴) شمع سرد و شمع گرم چیست؟ شمع سرد برای خودرو بهتر است یا شمع گرم؟
۵) شمع ایریدیوم چیست؟ آیا شمع ایریدیوم برای همه خودروها قابل استفاده است؟
۶) شمع بوش بهتر است یا NGK؟ برندهای برتر شمع کدام سازندگان هستند؟
۷) شمع تقلبی را از کجا تشخیص دهیم؟

سوالات فوق ابتدایی ترین سوالاتی هستند که به ذهن هر شخصی ممکن است خطور کند و در این مقاله سعی در پاسخ به این سوالات را داریم.

چه زمانی شمع خودرو خود را عوض کنیم؟

زمان تعویض شمع به عوامل متعددی بستگی دارد که مهمترین آن­ ها عبارتند از: ساختار شمع، جنس و کیفیت الکترود، نوع سوخت، نوع خودرو، دمای هوای منطقه و …

بسیار در سایت­ های گوناگون می­خوانیم که شمع خودرو باید هر 40 هزار کیلومتر تعویض شود درحالی که عمر مفید شمع ­های ایریدیوم بیش از 80 هزار کیلومتر و عمر مفید شمع­ روی خودروهای دوگانه سوز حدود 30 هزار کیلومتر خواهد بود.

در مواردی که عمر شمع رو به پایان باشد مصرف سوخت بالا می­رود، شتاب کاهش پیدا می­کند و در نهایت منجر به ریپ زدن خودرو و خاموش شدن موتور می­ شود.

پس دنبال یک عدد خاص برای عمر مفید شمع خودروی خود نباشید و ابتدا سعی کنید شمع خودرو خود را بشناسید و براساس علایم و شواهد تصمیم­ گیری کنید که آیا نیاز به تعویض شمع است یا خیر؟

راه دیگر برای پاسخ به این سوال مراجعه به دفترچه خودرو است که زمان تعویض شمع و بعضاً کد فنی شمع در آن درج شده است. با توجه به آنکه سازنده خودرو پاسخ کلیه موارد فوق را در نظر می­گیرد زمان تعویض ارائه شده در دفترچه بهره برداری خودرو مورد استناد است و می­ توان به آن اطمینان کرد.

البته حتماً باید به زمان تعویض توجه کرد چرا که عدم توجه به این موضوع باعث افزایش مصرف سوخت خواهد شد که هزینه خاموش بسیار بالایی به شما تحمیل می­ کند. لذا یکی از راهکارهای تشخیص زمان مناسب می­تواند اندازه ­گیری میزان مصرف سوخت خودرو توسط شما در کارکردهای مختلف باشد.

اجزای اصلی شمع

به طور کلی یک شمع از ۱۲ جز مطابق شکل زیر تشکیل شده است که در مقاله­ ای مجزا این اجزا را تشریح خواهیم کرد. در اینجا فقط به اجزایی اشاره می­ کنیم که در ادامه این نوشته از آن­ها نام خواهیم برد.

شماره ۱: سرامیک یا عایق شمع

شماره ۲: ترمینال شمع

شماره ۵: هوزینگ شامل قسمت ­های HEX یا آچار خور و رزوه­ شمع

شماره ۱۰: الکترود اصلی یا مرکزی شمع یا الکترود مثبت

شماره ۱۱: الکترود زمین یا الکترود منفی

ساختار شمع

حتماً بسیار زیاد کلماتی مانند شمع پایه کوتاه، شمع پایه بلند و شمع یورو 4، شمع کاربرات و … به گوشمان خورده است. در این بخش مقاله سعی خواهیم کرد که انواع شمع از نظر ساختار فیزیکی آن را تشریح کنیم و مثال­ هایی از آن بزنیم.

ساختار هوزینگ شمع خودرو یا محل قرارگیری سرامیک به صورت خیلی ساده با سه پارامتر تعریف می­شود.

۱- طول رزوه (پایه) یا Thread

۲- قطر رزوه (پایه) یا Thread

۳- سایز آچارخور یا (Hex)

این موارد به صورت نمونه روی یک شمع در شکل زیر نشان داده شده است.

برای راحتی شما کاربران ۵ نوع متداول شمع خودرو از نظر ساختار و اسامی آن­ها که در بازار شناخته می­ شوند، در جدول زیر دسته ­بندی شده است. البته توجه داشته باشید که صرف مشخصات فیزیکی و ساختاری شمع برای خرید یک شمع کافی نیست و موارد دیگری مانند کد حرارتی شمع، جنس الکترود شمع و … باید در نظر گرفته شود و بهتر است در این زمینه از یک متخصص مشورت گرفته شود.

توجه کنید که ساختار شمع قدم اول در انتخاب شمع است و نباید ساختار شمع یک خودرو را تغییر دهیم. چرا که کارخانه سازنده براساس قدرت موتور، گرمای قابل تحمل سرامیک شمع و … ساختار شمع را انتخاب کرده است.

به عنوان مثال یک اشتباه رایج در انتخاب شمع استفاده از شمع پایه کوتاه برای خودرو دوو سیلو یا پاترول است. همانطور که در جدول اشاره شد کارخانه روی دوو سیلو شمع آچار 21 یا اصطلاحاً کاربرات نصب کرده است ولی با توجه به کمبود این شمع در سطح شهر، بسیاری از از افراد از شمع پایه کوتاه با آچار 16 استفاده می کنند.

بدیهی است که سایز سرامیک شمع پایه کوتاه کوچکتر از شمع کاربرات است و می تواند منجر به مشکلاتی مانند افزایش مصرف سوخت و کاهش شتاب خودرو شود.

توجه داشته باشیم که شرایط کار شمع خودرو بسیار سخت و تحت ولتاژ، دما و فشار بسیار بالا است و نباید ساختار آن را به راحتی عوض کنیم.

توجه داشته باشیم ولتاژ عملکرد شمع که از خروجی کوئل خودرو تغذیه می­ شود عموماً بین 12 تا 25 هزار ولت، فشار حدود 5 مگا پاسکال و درجه حرارت حدود 2500 درجه سانتی گراد به طور دائم روی شمع قرار می­گیرد. لذا کوچکترین تغییری در سایز سرامیک، کد حرارتی و … می ­تواند منجر به شکست عایق شمع و خرابی آن شود.

در تصویر زیر نمونه شکست عایقی سرامیک را به دلیل استفاده از وایر شمع غیراستاندارد ( به اصطلاح تقویتی)  و قرار گرفتن ولتاژ بیش از حد روی ترمینال شمع را ملاحظه می­کنید.

کد حرارتی شمع (شمع سرد و شمع گرم) چیست؟

پارامتر دیگری که در انتخاب شمع باید مورد توجه کد حرارتی شمع یا Heat Range است.

عدم رعایت کد حرارتی شمع باعث عدم احتراق صحیح، لرزش خودرو در حالت خلاص یا Idling، افزایش صدای موتور و … خواهد شد. این پارامتر در خودروهای با قدرت موتور بالا مانند خودروهای لکسوس، هیوندای و کیا و همچنین خودروهای توربو جدید بسیار حائز اهمیت است.

کد حرارتی نیز عموماً در دفترچه بهره­ برداری خودرو درج شده است. کد حرارتی شمع براساس میزان حرارت دریافتی سرامیک شمع توسط سازنده خودرو تعیین می­شود.

سازندگان مختلف شمع از اعداد متفاوتی برای کد حرارتی استفاده می­کنند و این کدهای حرارتی قابل تبدیل هستند. به عنوان مثال کد حرارتی 6 از کارخانه تورچ، کد حرارتی 7 کارخانه بوش، کد حرارتی 20 کارخانه دنسو یا کد حرارتی 6 کارخانه NGK برای پژو استفاده می شود.

در خودروهای توربو شارژر با توجه به تغییر نسبت سوخت به هوای ورودی، از شمع­ با کد حرارتی متفاوتی نسبت به خودروهای معمولی استفاده می­ شود. در این خودروهای توربو مانند جک اس 5 یا هایما، از شمع­ های سرد استفاده می­ شود.

برای مثال کد فابریک و کارخان ه­ای شمع هایما KH7RTIP و سازنده آن کارخانه تورچ TORCH است که کد حرارتی آن 7 و نسبت به پژو سردتر است. لازم به ذکر است نوع الکترود اصلی شمع هایما نیز دابل ایریدیوم است (با عنوان شمع سوزنی تورچ یا شمع ایریدیوم تورچ شناخته می شود) که در بخش بعدی به آن می پردازیم.

با توجه به گستردگی و تخصصی بودن کد حرارتی یا heat Range شمع، به ذکر این موارد اکتفا می­کنیم و در مقاله مجزا به این موضوع خواهیم پرداخت.

شمع ایریدیوم و پلاتینیوم چیست؟

الکترود اصلی شمع می­تواند از جنس مس، ایتریوم، پلاتینیوم، دابل پلاتینیوم، ایریدیوم یا دابل ایریدیوم یا … باشد. این موارد به ترتیب ذکر شده دارای کیفیت بالاتری هستند و منجر به احتراق بهتر، کاهش مصرف سوخت و افزایش شتاب خودرو خواهند شد.

البته باید توجه کرد که این موارد در شمع ­های شناخته شده و برندهای معتبر و اصلی شمع رعایت می ­شود و در شمع ­های متفرقه ممکن است از فلزی ضعیف ­تر استفاده شود. البته درجه خلوص هر یک از فلزات فوق نیز در عملکرد آن­ها متفاوت خواهد بود.

به عنوان مثال شمع­ های ایریدیوم دنسو بالاترین درجه خلوص ایریدیوم را دارا هستند و این کیفیت بالا از اختلاف قیمت بالای آن نسبت به شمع ­های دیگر مانند تورچ قابل مشاهده خواهد بود. در خودروهای با قدرت موتور بالا مانند لکسوس، تویوتا، هیوندا، کیا اغلب از شمع­ های ایریدیوم و شمع ­های دابل ایریدیوم استفاده می­شود.

سوالی که ممکن است برای شما پیش آید این است که آیا می­توان بر روی کلیه خودروها از این نوع شمع استفاده کرد؟ در مواردی که کوئل خودرو ضعیف باشد با توجه به حجم بالای احتراق و قدرت جرقه زنی شمع­ های ایریدیوم، ممکن است کوئل خودرو بسوزد و لذا توصیه نمی­ شود برای خودروهای داخلی از شمع ایریدیوم یا دابل ایریدیوم استفاده شود.

نکته دیگری که در شکل الکترود شمع می­توان به آن اشاره کرد این است که اصولاً الکترود اصلی شمع­ه ای هسته مسی از نوع معمولی و شمع­های پلاتینیوم، دبل پلاتینیوم، ایریدیوم و دبل ایریدیوم از نوع سوزنی هستند.

در مورد شمع ­های تک پلاتین، چند پلاتین، سوزنی و … در قسمت بعدی صحبت خواهیم کرد. بدیهی است که قیمت شمع وابستگی بالایی به جنس الکترود آن دارد.

به طور تقریبی یک شمع هسته مسی پایه کوتاه کارخانه دنسو ژاپن حدود 2 دلار و یک شمع ایریدیوم این برند حدود 12 دلار است. همین شمع پایه کوتاه هسته مسی کارخانه تورچ چین حدود 1 دلار و شمع ایریدیوم آن حدود 2.5 دلار است.

در تصویر زیر نمونه شمع­ های ایریدیوم و پلاتینیوم دنسو را ملاحظه می­کنید.

شمع دو پلاتین و شمع سوزنی چیست؟

شمع سوزنی، شمع تک پلاتین، شمع دو پلاتین، شمع سه پلاتین، شمع چهار پلاتین، شمع کله قندی و … نمونه عباراتی هستند که اگر دنبال شمع برای خودرو خود باشید حتماً با آن برخورد خواهید داشت.

حال  سوال این است که کدام یک برای خودرو بهتر خواهد بود؟ جواب این سوال یک کلمه نخواهد بود و برای روشن شدن موضوع کمی در این مورد توضیح می­دهیم.

کلیه این عبارات مربوط با شکل الکترودهای اصلی یا الکترود مثبت و الکترود منفی شمع است که در شکل با شماره­ های 10 و 11 نشان داده شده است. کلیه این شمع ها در راستای بهبود کیفیت جرقه زنی توسعه یافته است و در ابتدا شمع­ ها از نوع تک پلاتین بوده و با توجه به اینکه جرقه از یک سمت الکترود زده می­ شود، خوردگی در الکترود اصلی بیشتر می ­شود و باعث افزایش فاصله بین الکترود مثبت و منفی می­ شود.

در این حالت کیفیت جرقه زنی کاهش می­ یابد و احتراق به خوبی انجام نمی­ شود و لذا باید شمع تعویض شود. در ادامه یا افزایش تعداد قطب ­های منفی شمع ­های دو تا چهار پلاتین ساخته شد که با خوردگی در یک قسمت از الکترود اصلی و افزایش فاصله، سایر بخش­ ها فاصله کمتری داشته و جرقه ­زنی شمع از آن قسمت ­ها انجام می ­شود.

البته با توجه به شناخت کمتر شمع ­های سه پلاتین تا چهارپلاتین، خیلی در بازار فراوان نیست و دسترسی به آن­ها راحت نخواهد بود ولی شمع دو پلاتین بسیار رایج بوده و در بسیاری از موارد برای خودروهای گازسوز از شمع دو پلاتین استفاده می­شود. بدیهی است که با افزایش تعداد پلاتین شمع، قیمت آن نیز بالاتر خواهد رفت.

نوع دیگری از شمع­، شمع سوزنی است که با توجه به ساختار سوزنی شکل آن احتراق بسیار بهتری خواهد داشت و موجب افزایش شتاب و کاهش مصرف سوخت خواهد شد. البته باید توجه داشت که با توجه به احتراق قوی ­تر شمع ­های سوزنی، جنس الکترود مثبت آن بسیار مهم است و استفاده از یک فلز ضعیف باعث خوردگی سریع آن می­ شود.

شمع سوزنی تورچ یا TORCH پایه بلند یا شمع سوزنی تورچ پایه کوتاه دو شمع پرکاربرد و شناخته شده است و کاربران زیادی تقاضای شمع سوزنی تورچ را دارند. یدکی بام عامیلت و نماینده فروش شمع تورچ در ایران می باشد و برای خرید انواع شمع سوزنی تورچ Torch می توانید با کارشناسان ما در تماس باشید.

لذا در اغلب شمع ­های سوزنی اصلی و غیر فیک، از فلزات پلاتینیوم، ایریدیوم و یا ترکیب این دو استفاده می­شود.

شناخته ­ترین شده شمع ­های سوزنی در بازار ایران شمع سوزنی ان جی کا کد BKR6EGP (پایه کوتاه) با کد 7092 و FR5AGP (پایه بلند) یا کد 5018 هستند.این دو شمع جنس الکترود اصلی پلاتینیوم است.

از نمونه شمع ­های سوزنی با الکترود ایریدیوم که در حال حاضر در بازار موجود است می­ توان شمع سوزنی تورچ با کد فنی K6RTI و یا شمع سوزنی دابل ایریدیوم تورچ با کد فنی K6RTIP را نام برد که هر دو شمع پایه کوتاه تورچ هستند. همچنین می­ توان شمع سوزنی تورچ با کد فنی KH6RTI و یا شمع سوزنی دابل ایریدیوم تورچ با کد فنی KH6RTIP را نام برد که هر دو شمع پایه بلند تورچ با کد حرارتی 6 هستند.

لازم به توضیح است که در شمع ­های دابل ایریدیوم الکترود اصلی از جنس ایریدیوم است و برای افزایش راندمان یک خال پلاتینیوم روی الکترود منفی قرار داده شده است.

بهترین برند تولید کننده شمع

در برهه ­های زمانی مختلف شمع ­های متعددی وارد بازار لوازم یدکی ایران شده است. در حال حاضر شمع­ های بوش ساخت کشورهای آلمان، روسیه، چین در بازار وجود دارد که نمون ه­های تقلبی و فیک این شمع نیز در بازار مشاهده می ­شود.

شمع­ های دنسو ساخت کشور ژاپن، اندونزی و چین از دیگر برندهای شناخته شده در ایران است که شمع پایه کوتاه و پایه بلند آن با کد فنی K20PRU و K20HRU در خط تولید ایران خودرو روی خودروهای خانواده پژو استفاده شده است.

نمونه­ های غیر اصلی این برند نیز در بازار وجود دارد و حتماً توصیه می­ شود خرید شمع از فروشنده معتبر انجام شود.

برند NGK یکی دیگر از برندهای نام آشنای شمع در دنیا و ایران است نمونه اصلی آن صرفاً ساخت کشور ژاپن است و نمونه ­های چینی آن غیر اصلی است. از شمع های ساخت کشور چین که کیفیت بسیار بالایی دارد و در خطوط تولید ایران خودرو و سایپا نیز سابقه استفاده طولانی دارد می توان به کارخانه تورچ اشاره کرد که شمع­ های آن قیمت بسیار اقتصادی و مناسبی دارد.

لازم به ذکر است در اکثر خودروهای چینی مانند ام وی ام، چری، جک، جیلی، لیفان و … از شمع سوزنی تورچ استفاده شده است. برند اکیوم فرانسه نیز یکی از برندهای مطرح و شناخته شده شمع در ایران است که در سال­ های اخیر انواع غیر اصلی آن در ایران به وفور مشاهده می­شود و پیشنهاد می­شود در صورت علاقه به این برند از سازنده ایرانی اتحاد موتور یا EMCO  که تحت لیسانس این برند تولید شمع خود را انجام می­ دهند شمع اکیوم را خریداری کنید.

درحال حاضر با توجه به موجودی بازار خرید شمع سوزنی تورچ یک گزینه مناسب برای مصرف کنندگان می باشد که دارای قیمت اقتصادی بسیار مناسبی است.

البته از شمع تولید داخل کشور با برند شمع نور نباید غافل شویم؛ چرا که این شمع تحت لیسانس بوش آلمان و با استانداردهای سخت­گیرانه و کیفیت بالایی تولید می­شود. در صورتی که از اصلی بودن شمع برای خودرو خود اطمینان ندارید استفاده از شمع نور توصیه می ­شود.

برندهای متعددی مانند: ANPASI، MAX، MWH، MVH، GOLD و …. نیز در بازار ایران فعال هستند که اغلب ساخت کشور چین هستند و کیفیت متفاوتی دارند و با توجه به قیمت نسبتاً مناسب برای خودروهای داخلی می­ توان استفاده کرد ولی پیشنهاد می ­شود برای خودروهای وارداتی که دارای موتورهای نسبتاً قوی و به روزی هستند (علی الخصوص خودروهای کره­ای و ژاپنی)، از شمع اصلی و از برندهای معتبر استفاده شود.

راه تشخیص شمع اصلی و تقلبی چیست؟

یکی از مشکلات اصلی خریداران در زمان خرید تشخیص اصلی یا فیک بودن محصول است که این مشکل در خرید شمع بسیار دردسرساز است.

استفاده از عکس ­های مقایسه بین شمع اصلی و فیک، رنگ جعبه، حک سازنده روی بدنه شمع و … هیچ کدام راهکار مناسبی برای تشخیص شمع فیک از اصلی نیست.

اگر دنبال راه حل مناسب برای تشخیص شمع اصلی و فیک دارید تنها یک راه وجود دارد. خرید شمع از یک فروشنده معتبر. تنها فروشنده معتبری که شمع را به طور مستقیم از و از واردکنندگان به نام شمع خود را خریداری می­کند می­تواند به اصلی بودن شمع پی ببرد و تشخیص این موضوع توسط مصرف­ کننده نهایی امکان­پذیر نیست.

با توجه به قیمت بالای شمع خودرو علی ­الخصوص در مدل­ های ایریدیوم و دبل ایریدیوم، پیشنهاد می ­شود حتماً از فروشندگان با سابقه استفاده کنید.

یدکی بانک با بیش از 10 سال سابقه در وارادات، تهیه و توزیع قطعات یدکی خودرو با معتبرترین واردکنندگان شمع ­های بوش، دنسو، انجیکا و تورچ در تماس بوده و کلیه شمع ­ها را با ضمانت اصلی بودن برای خریداران محترم ارسال می­کند.

شما می­ توانید با ارسال مشخصات مدل خودروی خود قیمت شمع مناسب را به صورت رایگان استعلام نمایید.

جمع­ بندی

در این نوشته سعی شد مقدماتی برای خرید یک شمع مناسب برای خودرو ارائه شود. برای خرید شمع خودرو در گام اول باید ساختار شمع با ساختار استفاده شده توسط کمپانی سازنده خودرو یکسان باشد.

در ادامه مساله کد حرارتی شمع باید مورد توجه قرار گیرد. حال با توجه به گزینه­های در دسترس با توجه به 2 مورد قبلی، بودجه و نوع خودرو می­توان در مورد نوع و جنس الکترود و استفاده از شمع سوزنی، ایریدیوم یا دابل ایریدیوم تصمیم ­گیری کنیم.

در انتها باید توجه کنیم شمع انتخاب شده را از فروشنده­ای معتبر خریداری کنیم تا تمام زحماتی که در انتخاب شمع کشیده ­ایم به هدر نرود.

یدکی بانک – نماینده شمع تورج TORCH

شمع سوزنی تورچ Torch

شمع سوزنی پایه کوتاه تورچ

شمع سوزنی پایه بلند تورچ

شمع TORCH